تشكيلات پايتخت ( دار الخلافه ) « 1 » سلاطين قاجار به تقليد از پادشاهان صفوى و عليرغم سلاطين عثمانى كه خود را خليفه‌ى مسلمين و امر خود را براى مسلمانان پيرو طريقه‌ى سنت و جماعت لازم الرعايه مىدانستند ، داعيه‌ى خلاف مذهب داشتند و چون مذهب رسمى ايران آيين تشييع اثنى عشرى و ايران مهمترين و بزرگ‌ترين مركز سكونت پيروان اين آيين است ، شاهان قاجار كه در ظاهر پايبند شريعت بودند و به علت فقدان قوانين مدون عرفى خود را مجرى احكام مذهبى و ناظر بر اجراى آن احكام مىدانستند ، خود را خليفه و پايتخت را دار الخلافه مىخواندند . سلاطين قاجار در اختيار عنوان خلافت دو هدف داشتند : 1 - چون در عقايد تشيع اوامر پيشوا و رهبر مذهبى لازم الاطاعه و حكومت خاص رهبران مذهبى است ، با تظاهر به ديندارى و حمايت از مذهب ، شاه قاجار مىخواست موافقت و هماهنگى طبقه‌ى روحانى شيعه را با سلطنت خود جلب كند . 2 - عامه‌ى مردم به حكم وراثت دو هزار و پانصد ساله به سلطنت دلبستگى داشتند ، حكومت قاجاريه را بر خود هموار سازند و آن حكومت را با همه معايبى كه داشت ، يك حكومت مذهبى و منطبق با موازين شرعى و مطابق عقايد دينى خود بشناسند . قاجاريه در وصول به هدف دوم كامياب شدند زيرا همين‌قدر شركت شاه قاجار در مجالس روضه‌خوانى و تعزيه‌دارى ماه محرم در تكيه‌ى دولت و انتشار خبر آن در ايالات و ولايات و تبليغات مساعد جمعى از ملاها و روحانيون جيره‌خوار شاه در ميان مردم براى جلب اعتماد عامه كافى بود . اما در مورد هدف اول - به شرحى كه بعدا خواهيم گفت - توفيق كامل نصيب پادشاهان قاجار نشد . پس از جنگ‌هاى ايران و روسيه ، در زمان فتحعلى شاه ، آذربايجان وليعهدنشين و شهر تبريز به نام دار السلطنه خوانده شد و هميشه وليعهد رسمى قاجار در آن شهر سكونت داشت و اين رسم حتى پس از استقرار رژيم مشروطه نيز برقرار بود . تشكيلات پايتخت ، گذشته از دستگاه سلطنت و وزارتخانه‌ها كه جداگانه به شرح آن‌ها خواهيم پرداخت ، در سال 1300 قمرى از اين قرار بود : 1 - نايب السلطنه اميركبير ، وزير جنگ ، حكمران دار الخلافه ، در اين تاريخ اين سمت را

--> ( 1 ) - در كتاب « جام جم » تأليف فرهاد ميرزا معتمد الدوله ، جمعيت شهرستان تهران در سال 1270 قمرى در حدود 120 هزار نفر ذكر شده است .